Wie is de heilige Maria de Mattias?

De zalige Maria de Mattias is de stichteres van de congregatie "Aanbidsters van het Kostbaar Bloed", waarvan ik, Zr. Rita-Maria, 7½ jaar lid was. Het leven van deze Italiaanse heilige uit de vorige eeuw heeft mijn leven vanaf mijn 16e levensjaar wel degelijk bepaald. Toen ik 23 jaar was mocht ik haar rol spelen in het mysteriespel "Ze volgen het Lam", ter gelegenheid van de 150e verjaardag van de congregatie. Deze congregatie is inmiddels in alle continenten van de wereld vertegenwoordigd. De spiritualiteit van Maria de Mattias, haar liefde voor de Gekruisigde, voor het Lam, dat al zijn Bloed voor ons vergoten heeft, is één van de pijlers waarop onze gemeenschap van de gekruisigde en verrezen Liefde nu staat. Daarom willen wij deze rijkdom met u delen.

Het ideaal van Maria de Mattias

Het leven van Maria de Mattias voor ogen halen, betekent ons inlaten op haar antwoord op de uitnodiging van de Liefde. Maria de Mattias begreep de uitnodiging van Jezus aan haar en zij volgde die trouw. In een brief aan Johannes Merlini, haar geestelijke leidsman, drukt zij het zo uit: "Mijn gebed bestaat voornamelijk uit wenen over de zonden van mijn leven, omdat ik hierdoor Jezus, mijn hoogste Goed, beledigd heb, die mij zozeer heeft liefgehad. Hierbij groeit in mijn hart de wens om Hem vreugde te bereiden. De geest bevindt zich in een heilige kalmte en rust; tegelijkertijd ben ik verward, omdat Jezus mij op zo'n liefdevolle wijze roept, Zich op zo'n buitengewoon goede en schone wijze aan mij toont, dat zijn liefde mijn ziel verwondt. Sinds ik zijn genade ken, bespeur ik een grote liefdes-jaloersheid in mijn hart. Steeds vrees ik, dat ergens een klein deel van mijn hart zich zal hechten aan het aardse. Ik smeek Hem, niet toe te laten, dat er ook maar ergens een andere liefde - buiten die van Hem - toegang vindt in mijn hart. En daarbij kan ik dan mijn tranen niet bedwingen. De vrucht hiervan is een hartelijke liefde voor de medemensen. Ik zou willen rondrennen en allen willen toeroepen: "Kom toch om Jezus lief te hebben!"

In zulke momenten van vereniging met haar Bruidegom, wanneer zij elkaar hun wensen en plannen toevertrouwen, maakt Maria de Mattias de wensen en de zorgen van Jezus tot de hare: de mensen redden en ze naar de Vader brengen. Zij voelt in zich die onweerstaanbare drang, zich naar iedereen toe te haasten om hen te vertellen, dat wij alleen in het huis van de Vader, alleen in gemeenschap met Jezus, gelukkig kunnen zijn. Deze boodschap stoot op tegenstand. Dat is het dagelijkse kruis. Zij weet, dat zij daarvoor niet moet terugschrikken. Zo schrijft zij aan één van haar zusters: "Zijn wij niet bang voor enige moeite en moeilijkheden. Denken we veeleer er aan, dat God de verschrikkelijke kruisdood op zich nam, om de mensen te redden. Met een oneindige liefde vraagt Hij ons, Hem hierbij te helpen. Buigen wij ons dus onder ons "niets" vanwege onze zonden. Stellen wij ons hele vertrouwen op God en op het Bloed van Christus. Werpen wij ons steeds weer in de armen van de goddelijke barmhartigheid en verzekeren wij Hem, dat wij bereid zijn te sterven voor de redding van de zielen. Op deze wijze bereiden wij vreugde aan Jezus en Maria. Lieve dochter, kijk steeds weer naar de grote liefde die God voor ons heeft."

De jeugd van Maria de Mattias

Nu volgen we Maria vanaf haar jeugd, om haar uiterlijk te zien groeien, maar vooral ook om haar leven met God te zien groeien. Een innerlijk worstelen kan men daarbij niet wegdenken.

Op 4 februari 1805 wordt zij geboren. Zij is één van de vele meisjes uit Vallecorsa. Het gezin waartoe ze behoort, is welgesteld en geniet aanzien. Zodoende hoeft zij niet, zoals de arme meisjes, op het veld of in huis te werken. Zo heeft zij rijkelijk de tijd om zich over te geven aan de ijdelheid, die zo typisch is bij jonge meisjes. Daarnaast wijdt zij zich aan religieuze oefeningen en oefent zich in bepaalde huiselijke werkzaamheden.

Maria had een hechte vriendschap met haar vader, die het verstond om op het juiste moment met geduld haar overdrevenheid de teugels aan te leggen. De relatie met haar moeder was minder goed.

Maria houdt met een waakzame geest alles in het oog wat er in het dorp gebeurde: de spanningen die er bestonden tussen politieke partijen en tussen bepaalde families; maar vooral ook de gewelddadigheden van de vele bandieten, die zo gemakkelijk schuldig en onschuldig bloed vergoten. Daarnaast zag zij ook de zedelijk onderkomen jeugd. Zodoende moest Maria wel dromen van een betere, niet al te ver liggende toekomst, waarin zij als bruid en moeder gelukkig zou kunnen zijn. Het zicht op het alledaagse leven en een blik op de toekomst maakt haar langzaam duidelijk, dat zij haar tijd wel erg armzalig benut. De lange uren die zij voor haar spiegel doorbrengt om zich nog mooier en aantrekkelijker te maken, bezorgen haar geen echte vreugde meer. Zij begint te zoeken naar dingen, die haar een innerlijke vrede en een blijvende vreugde kunnen verschaffen.

Op deze zoektocht is zij snel vol begeestering voor bepaalde idealen, maar schuift ze dan weer aan de kant. Er is echter iemand die weet, hoe hij de vinger op de zere plek moet leggen en hoe hij het verlangen naar echte waarden in haar moet wekken en wakker houden: Kaspar del Bufalo (de stichter van de missionarissen van het Kostbaar Bloed). Hij preekt in 1822, enkele maanden nadat het innerlijke zoeken van Maria begonnen is, in Vallecorsa een missie. Hij houdt alle toehoorders de wezenlijke waarden van het leven voor ogen: God en de eeuwige redding. De God van Kaspar is de Vader, die de kinderen die naar huis terugkeren vergeeft, de ongelooflijk liefhebbende Vader, die zijn eigen Zoon opoffert, doordat Hij Hem naar de mensen stuurt, opdat Hij hen de juiste weg laat zien, die naar het huis van de Vader leidt. Kaspar spreekt van Jezus, die deze opdracht van de Vader met een eindeloze lijdende liefde voor de mensen vervult en voor hen allen zijn Bloed vergiet.

De woorden van Kaspar, die met hun gloed de verharde harten van de bandieten tracht te doen smelten, treffen Maria als gloeiende pijlen. Zij voelt zich persoonlijk verantwoordelijk voor het bloedvergieten, dat dagelijks de wegen en de pleinen van Vallecorsa ontwijden, zij voelt zich als de grote ondankbare tegenover de liefde van de Vader en zijn Zoon Jezus. Zij onderzoekt haar geweten. Nee, zij heeft niemand gedood, maar haar grootste zonden zijn: egoïsme en ijdelheid. Haar hart is ziek van eigenliefde en zij voelt de uitnodiging om lief te hebben, zoals Jezus heeft liefgehad en zich voor alle mensen heeft geofferd. Zij, de zondares, voelt zich het onderwerp van de oneindige liefde van de Vader en de Zoon Jezus. Haar besluit is snel en radicaal: de ijdelheden moeten allen en voor altijd weg. Waar houd ik het meeste van?, vraagt ze zich af. Die mooie krulletjes aan mijn slapen? Reeds heeft zij ze afgeknipt! Een deftige dame mag niet zonder begeleiding het huis verlaten. Zij draait haar jurk links en volgt het Allerheiligste dat naar een stervende gebracht wordt. Zij heeft een afschuw van iedere wonde. Dus kust zij een verband vol etter. Haar verlangen naar heiligheid neemt toe. Maar wat ziet ze rondom haar? Zelfs in het huis van haar ouders wordt gelegenheid tot zonde geboden. Haar broer Antonius is namelijk een echt kind van de wereld en zou het liefste de hele dag op zijn Franse gitaar spelen en dansen. Zo kan het niet verder gaan, besluit Maria. En reeds verlaat zij haar stille meisjeskamer en vernietigt de gitaar met woedende trappen, alsof deze haar aartsvijand is.

Allereerst wil zij dus zichzelf bekeren, dan haar naaste familie en dan..., ja, de kring wordt steeds wijder: zij verzamelt in haar huis enkele meisjes om zich heen, wiens aantal steeds toeneemt. Met hen voert ze religieuze gesprekken, deelt met hen haar Godservaringen en went hen aan huishoudelijk werk dat vrouwen moeten doen.

Stichting van de Congregatie

Tegelijkertijd wordt de eerste Godservaring van Maria gezuiverd en versterkt onder de leiding van Merlini. Het verlangen naar een slotklooster wordt steeds zwakker, de wens naar apostolische inzet groter. Maar zij moet wachten en de tekens van de tijd leren verstaan. Maar Maria blijft waakzaam en is steeds bereid, zonder aarzelen ook de moeilijkste beslissingen te nemen, en de gevolgen hiervan niet uit de weg te gaan.

Hoe zagen de tekenen van die tijd er uit?

Na de bezetting van Napoleon en na het rondschrijven van Paus Leo XII "Quod Divina Sapientia", begint ook in de kerkelijke kringen de strijd tegen het analfabetisme bij meisjes. Onwetendheid werd gezien als de oorzaak van de zedeloosheid en slechtheid. De bisschoppen laten hun diocesen geen rust voordat zij ruimte en middelen hebben aangewend en vrouwen opgeleid om les te geven op volksscholen.

Het eerste teken van de tijd was dus de vraag naar bekwame vrouwen voor de opvoeding van meisjes - Maria bereidt zich heel zorgvuldig voor op deze opdracht. Merlini houdt haar voor, dat ze alleen maar heel weinig kan doen om de hele maatschappij te veranderen. Daarom zouden meerdere meisjes zich onder haar leiding moeten inzetten voor het welzijn van hun medemensen. Daarbij was het ook nog zo, dat Kaspar bij de planning van zijn missie-apostolaat, droomde van een vrouwencongregatie; zij zouden met een geduldige liefde, het door de missie uitgestrooide zaad van christelijk leven verzorgen. Merlini ziet in, dat Maria de door God geroepen vrouw zou kunnen zijn, die zo'n gemeenschap van jonge vrouwen kan stichten. Hij bereidt haar daar doelbewust op voor. Zo gauw het uur van God daar is, grijpt hij in. De bisschop van Ferentino zoekt een onderwijzeres? Maria is bereid. Maar ze wil niet alleen maar een school leiden, maar ook een gemeenschap van leraressen stichten, zoals ze bij haar eerste bezoek aan de bisschop verklaard.

Zij stelt haar vertrouwen op God

De middelen komen er en steeds duidelijker wordt het, dat het een werk van God is. Het volk staat bijna helemaal achter Maria. Alleen de anti-clericalen leggen haar hindernissen in de weg. Meisjes komen met grote aantallen naar school, volwassenen bezoeken de religieuze bijeenkomsten, van waar zij veranderd naar huis gaan: de vurige woorden van Maria wekken in hen het sluimerende verlangen naar goed zijn en goed doen. Zij kan beter spreken dan welke beroepsspreker ook. De talrijke werkeloze geestelijken voelen zich hierdoor aangeklaagd en uitgedaagd. Maar in plaats van zich door de ijver van Maria te laten beïnvloeden, nemen velen een vijandige stelling in tegenover haar.

De bisschop ondersteunt haar, vergewist zich van haar rechtzinnigheid en staat dan bij alles achter haar. Binnen het jaar krijgt Maria gezelschap van een tweede onderwijzeres. Zij nemen enkele leerlingen op, die willen gaan wonen, samen met Maria. Zij geven de gemeenschap een naam: "Aanbidsters van het Goddelijk Bloed".

Groei van de Congregatie

Al heel gauw ziet men de noodzaak van een eigen groter huis, waar men het apostolische werk kan doen en de meisjes onderbrengen, die om opname in de gemeenschap vragen.

Er zijn veel moeilijkheden, maar de regering staat achter het werk van Maria, omdat zij de vruchten van haar werk al snel onderkennen. In 1843 schrijft de bisschop in een brief aan de heilige Vader over het werk in zijn diocees:

"Ik ben op de eerste plaats verheugd, dat in Acuto waar onder de vrouwen de grootst mogelijke uitgelatenheid heerste, deze nu afneemt door een grondige opvoeding van de meisjes, doordat de vrome jonge Maria de Mattias een instituut voor leraressen voor de volksschool heeft gesticht en met mijn hulp doorgevoerd heeft... Iedereen moet de ijver bewonderen, waarmee deze eerste lerares samen met de meisjes, die zich bij haar hebben aangesloten, de school leidt. Zij geeft niet alleen onderricht in de huishoudelijke taken, die een vrouw heeft, maar voert de meisjes ook binnen in de religieuze oefeningen. Ook ontfermt zij zich over talrijke getrouwde vrouwen, die naar haar toe komen. Zij onderricht hen in de grondbeginselen van het geloof, vooral op zon- en feestdagen. Haar manier van onderricht geven is helder, praktisch en levert veel vruchten op die het volk begeesteren."

Voor velen van jullie zal het moeilijk zijn zich voor te stellen, welke offers, verstervingen en moeite dit werk, dat "helemaal Gods werk" was, Maria kostte. Iedere stap die zij zet, roept tegenstand op: maar de vreugde van het mogen werken in de wijngaard van de Vader, is veel groter dan het kruis, dat haar van stap tot stap begeleidt.

Wanneer haar gevraagd wordt een school in Vallecorsa over te nemen, schrikt zij. Het is de eerste gemeenschap buiten Acuto. Maar dan herstelt zij en geeft er zich rekenschap van, dat de groei van de gemeenschap "voor mij moeite betekent. Maar wanneer u mij deze opdracht geeft, dan zie ik daarin de wil van God en schuw geen enkele moeite. Ik verheug me, dat ik voor mijn naasten mag lijden, voor wie mijn Jezus al zijn kostbaar Bloed vergoten heeft" (Brief aan de bisschop). Een andere keer schrijft zij: "Ik schuw geen moeite uit liefde voor God. Ik weet, dat wanneer ik deze manier van leven doorzet, de wereld tegen mij zal zijn, maar al mijn hoop is op God en daarom word ik niet teleurgesteld."

Soms is het kruis zwaar en drukt haar welhaast tegen de grond. Zij bidt om kracht en zet haar weg voort. Soms komt zij in de bekoring alles op te geven en zich als lekenzuster in een slotklooster terug te trekken.

Zij is bereid, om haar hele leven als de minste in een gemeenschap te leven, niet omdat zij niet wil lijden, maar omdat zij zich niet bekwaam acht zo'n groot werk verder te leiden. Maria ervaart haar armoede, haar nietigheid voor God; deze ervaring valt alle heiligen ten deel. Maria is zich steeds bewust, dat alles wat zij doet pure genade van God is.

De nieuwe roepingen geven Maria grote zorgen. Er treden veel meisjes in die geen roeping hebben. Wanneer zij zelf de beslissing nemen om weer naar hun familie terug te keren, is alles duidelijk. Maar wanneer de meisjes absoluut willen blijven en hierin ook nog aangespoord worden door priesters, of wanneer de familie hen niet meer wil opnemen, wordt het problematisch. Zij maken de vrede in de gemeenschap onmogelijk. Daarbij is het "één van hart en ziel zijn" de grootste wens van Maria.

In twee brieven zegt Maria, dat de wortel van wanorde in een gemeenschap niet toe te schrijven is aan de onverdraagzaamheid van verschillende karakters onderling, maar aan het gebrek om met een vaste wil "helemaal aan Jezus toe te behoren". In plaats daarvan streeft men naar de "dingen van deze wereld". Alleen in het totaal afstand doen van de eigen wil en "met de liefde voor het kruis", kan men deze "schone vrede bereiken, die de gemeenschap één van hart en ziel maakt".

Een keer schrijft ze aan haar bisschop:

"Ik beef, wanneer ik een meisje moet opnemen. Ik huil aan de voeten van de Moeder Gods en leg hen allen in haar handen. Zij moet onze liefdevolle overste zijn, maar in het bijzonder de mijne, want ik ben haar onwaardige dienares."

Inderdaad, de heuvel van Acuto is voor Maria tot "beeld van de Calvarie-berg" geworden. Acuto is voor haar een bron van licht, dat naar alle kanten uitstraalt; maar tegelijkertijd is het ook haar Golgotha. Hier ervaart zij veel liefde en bewondering van het volk, maar ook bij tijd en wijle zware kruisen.

De vreugden die voortkomen uit het kruis zijn zo groot, dat Maria naar het kruis moet verlangen. Dit geheim kunnen alleen die mensen begrijpen, die het zelf ervaren. Maria doet pogingen om deze werkelijkheid aan al haar dochters duidelijk te maken: "In het kruis... in het kruis is mijn hoop gelegen", schrijft zij aan één van haar zusters: "Bidt voor mij, dat de Heer mij geen enkele stap laat zetten zonder zijn kruis tegen te komen."

Binnen vijf jaar na haar aankomst in Acuto, had Maria reeds een groep van metgezellinnen gevormd, die zonder hun lerares ook in andere plaatsen de goede ervaring van Acuto konden verwerkelijken. De Voorzienigheid bestuurt alles. Maria en haar zusters geven zich helemaal over aan Gods leiding.

De apostolische begeestering van Maria en haar eerste gezellinnen, laat hen elke opdracht zien als een geschenk van God en als een teken, dat God hun werk gezegend heeft. Je hoeft je alleen maar te binnen te brengen, waar één van de dorpen ligt, om te begrijpen wat het vandaag nog betekent, om in dit godvergeten bergdorp gevangen te zitten. Zeven maanden per jaar zijn de bewoners door sneeuw van de rest van de wereld afgesneden, alleen een smal bergpad leidt er naar toe.

Het voorbeeldige leven van deze onderwijzeressen, de kundigheid in hun beroep en hun offerbereidheid in de school en in de andere apostolische werkzaamheden, die zij van Maria geleerd hebben, bezorgt hen in de verre omtrek een goede naam. Zij worden door zoveel gemeenten dringend gevraagd, dat Maria niet weet hoe zij de aanvragen naar best vermogen kan beantwoorden. Maar ook de verzoeken om in het leven van de "lerares" Maria de Mattias te mogen delen, worden steeds talrijker.

Hoe onderscheidt Maria de aanvragen om leraressen? Allereerst neemt zij de dorpen; ook vandaag zijn deze gebieden nog economisch achtergebleven, omdat zij zo slecht te bereiken zijn.

Er was veel moed nodig, om naar deze afgelegen bergdorpen te gaan. Een heroïsche overgave aan de goddelijke Voorzienigheid was noodzakelijk om in een absoluut onbemiddelde gemeenschap te kunnen leven. "Hier zijn alleen stenen, water en sneeuw. Maar wij zijn tevreden met het allernoodzakelijkste en met eenvoudige dingen."

Heel interessant is de gebeurtenis in Morino, die de stichteres in een brief aan de bisschop meldt: "Sinds anderhalf jaar leven de zusters nu zonder loon en houden zich met de aalmoezen van de dorpelingen in leven. Het verrassende daarvan is, dat de aalmoezen zo toereikend zijn, dat zij ook de armen nog kunnen voeden, die dagelijks aan de deur van de leraressen aankloppen..."

De dochters van Maria de Mattias kunnen overal waar de Voorzienigheid hen geplaatst heeft, zoveel licht verspreiden, omdat zij dit licht van tevoren van Maria de Mattias gekregen hebben. Deze echter kan niet anders, dan in al haar relaties haar diepe Godservaring en haar voortdurende vereniging met Jezus doorgeven. Aangrijpend mooi getuigen haar brieven van de vastberadenheid en vrijmoedigheid waarmee zij haar roeping leeft en verdedigt:

"Wij zijn geroepen ons in de wijngaard van de Gekruisigde af te tobben."

"Wij dienen een zo goede God, die ons teder bemint... offeren wij ons helemaal en zoeken wij slechts Zijn eer!"

"Onze armzalige congregatie, die leeft en strijdt onder de heerlijke naam van het kostbaar Bloed van Jezus Christus, moet de meest levende afstraling zijn van de goddelijke Liefde, waarmee Hij zijn Bloed voor elke mens vergoten heeft."

Moge Maria de Mattias, deze grote vrouw van de Kerk, onze voorspreekster en ons voorbeeld zijn om geen moeite te schuwen, als het erom gaat Jezus de Gekruisigde te beminnen en zielen voor Hem te winnen.